Həyatın dadı...

Əzizim, uçdum gəl,Dost bağına düşdüm gəl,Yaxşı günün qardaşı,Yaman günə düşdüm gəl...

Bəzi şeyləri həyata keçirmək daha asandı, nəyinki onlar haqda danışmaq...

"Gilas dadı" 1997- ci ildə İranlı rejissor Abbas Kiyarüstəmi tərəfindən çəkilmiş və Kann kinofestivalının əsas mükafatına layiq görülmüşdür. İran rejissorlarının bundan əvvəl izlədiyim və çox bəyəndiyim bir neçə filmi olub. Bu filmin də tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini, imdb və kinopoisk reytinqlərinin də bəs qədər (7.5 və 7.6) yüksək olduğunu görüb baxmaq qərarına gəldim. Demək olar mövzudan xəbərsiz və treylerini izləmədən. Filmin əvvəlləri çox cansıxıcı gəldi və açığı heçnə başa düşə bilmirdim. Böyük bir hissəsi əsas qəhrəmanın, ya da qəhrəman deməyim, əsas obraz Cənab Badinin avtomobillə çöllərdə axtarışından ibarətdir. Cənab Badi intihar etməyə qərar vermiş, özünə hətta məzar da seçmişdir. Axtarışının məqsədi isə özünü öldürdükdən sonra onu basdıracaq birisini tapmaqdır. Badinin hardan gəldiyi, nəyə görə özünü öldürmək istədiyi açıqlanmır. Film boyu üç nəfərlə Badi bu barədə söhbət edir, üç maddi ehtiyac içində olan tamamilə yad insanla. Onlara bunun müqabilində böyük məbləğdə pul təklif edir. Görəcəkləri iş isə Badinin özünün dediyi kimi, sadəcə səhər tezdən gəlib, Badinin əvvəldən hazırladığı və artıq ölü olaraq uzanacağı məzara torpaq tökməkdir. Bəs bu iş həqiqətən də sadədirmi? Xeyr, deyil. Badi tapdığı insanlarla açıq söhbət edir. Ölümdən danışmaq, intihardan danışmaq, öz intiharından danışmaq bütün ümidini itirmiş, çarəsiz biri üçün asan ola bilər, lakin ona qulaq asan üçün yox. Elə özümüzü götürək, nadir hallarda da olsa dostlarımızla, ya da ailə içində nəsə ölümdən danışdıqda, hər kəs mövzunu tez dəyişməyə çalışır. Qayıdaq filmə.

Badinin tapdığı üç nəfərdən birincisi əsgər olan bir gəncdir. Badinin ona təklifi bu gənci o qədər qorxudur ki, o elə maşından düşüb arxasına baxmadan qaçır. İkinci tapdığı isə seminarda oxuyan cavan bir oğlandır. O, inanclıdır, Badinin təklifinə qulaq asır, lakin qəbul etmir, onu çəkindirməyə çalışır, bunun günah olduğunu izah etməyə çalışır. Badi intiharın günah olduğunu bilir. Onun fikrincə isə bədbəxt olmaq, bu bədbəxtliyinlə başqalarına acı çəkdirmək də günahdır. Ona görə də bədbəxt olaraq yaşayıb yaxınlarına əziyyət vermək günahının əvəzinə o, intihar etməyi seçir.

"Sənə bir xatirəmi danışım, bu mən evlənəndən sonra olmuşdu. O qədər problemlərimiz var idi ki, hər şeydən bezmişdim. Bir gün hər şeyə son qoymaq qərarına gəldim. Hər şeyi götür-qoy elədim və səhər açılmamış maşına bir kəndir qoydum və çıxdım. 1960-ci il idi. Tut plantasiyasına gəldim, kəndiri tut ağaclarından birinin budağına bağladım, hələ də qaranlıq idi. Kəndir yaxşı bağlanmamışdı. Mən bir dəfə cəhd elədim, alınmadı. İkinci dəfə yenə alınmadı. Sonra çıxdım ağaca, kəndiri möhkəm bağladım. Amma əlimdə nəsə yumuşaq bir şey hiss elədim. Tut, şipşirin tut. Mən birini yedim, ikisini yedim, xoşuma gəldi. Sonra yenə yeməyə davam elədim. Bir də baxdım ki, dağların arxasından günəş çıxmağa başlayır artıq. Elə gözəl mənzərə idi ki. Sonra gördüm ki, uşaqlarım məktəbə gedirlər. Məni görüb dayandılar. Sonra ağacı sirkələməyimi istədilər. Yerə tökülən tutdan onlar da yedilər. Mən özümü xoşbəxt hiss edirdim və biraz da tut yığıb qayıtdım evə. Yoldaşım hələ yatırdı mən gedəndə, amma o da oyananda tutdan yedi, onun da çox xoşuna gəldi. Getmişdim özümü öldürməyə, tut yığıb qayıtdım evə. Tut mənim həyatımı xilas elədi."

Keçək Badinin üçüncü dostuna və mənə görə filmin qəhrəmanına. Yaşlı, müdrik və kifayət qədər həyat təcrübəsi olan bir kişi. O, Badinin təklifini qəbul edir, lakin onu qərarından daşınması üçün çox çalışır, yol boyu danışaraq ona kömək etmək istəyir. Filmin əsas mövzusu, adı, elə mənası da bu qocanın söhbətlərindədir. Filmin əsas mövzusu mən deyərdim ki, intihar və ölüm yox, tam əksi həyat və yaşamaqdır. Rejissor yaşamaq üçün, bu dünyada xoşbəxt olmaq üçün xırda və ya böyük o qədər səbəb olduğunu göstərir ki, Badiyə və onun timsalında filmi izləyən hamıya. Mən ümidini itirmiş, çarəsiz və intihara hazırlaşan biri deyiləm, amma film mənə də təsir elədi. Bir sözlə izləməyə dəyər, səbrli olub izləməyə dəyər.